đáo lí
Định nghĩa
Tính từ:
- Hợp tình hợp lý, có lý lẽ thuyết phục: "đáo lí" chỉ cách nói năng, hành xử hoặc lập luận rất phải lẽ, đúng với đạo lý và lẽ thường, khiến người khác khó bác bỏ.
- Sắc sảo, tinh tế trong cách ứng xử: "đáo lí" còn dùng để khen ngợi ai đó có cách cư xử vừa tình vừa lý, khéo léo và tài tình.
Danh từ (cổ hoặc văn chương):
- Sự hợp lẽ, điều phải lẽ: "đáo lí" có thể chỉ bản thân lẽ phải hoặc chân lý trong cuộc sống.
Ví dụ sử dụng
Tính từ:
- Lời giải thích của anh ấy thật đáo lí, ai nghe cũng gật đầu. (Lời giải thích của anh ấy rất hợp lý, ai nghe cũng đồng tình.)
- Bà ấy là người đáo lí, xử sự vừa tình vừa lý. (Bà ấy là người khéo léo, ứng xử vừa có tình vừa có lý.)
Danh từ:
- Trong tranh luận, cần tìm đến đáo lí chứ không phải hơn thua. (Trong tranh luận, cần tìm đến lẽ phải chứ không phải giành phần thắng.)
Các cách sử dụng nâng cao
"ăn nói đáo lí": cách nói chuyện hợp tình hợp lý, thuyết phục.
- Cô ấy ăn nói đáo lí nên được mọi người quý mến. (Cô ấy nói chuyện khéo léo, hợp lý nên được mọi người yêu quý.)
"cư xử đáo lí": hành xử vừa có tình vừa có lý.
- Người lãnh đạo cần cư xử đáo lí để giữ được lòng dân. (Người lãnh đạo cần hành xử hợp tình hợp lý để giữ được lòng tin của dân.)
Biến thể và từ gần giống
Đạo lý (danh từ): nguyên tắc đạo đức, lẽ phải trong xã hội.
- Sống theo đạo lý là điều cốt lõi của người Việt. (Sống theo nguyên tắc đạo đức là điều quan trọng của người Việt.)
Hợp lý (tính từ): phù hợp với lẽ thường, logic.
- Đề xuất của anh ấy rất hợp lý. (Đề xuất của anh ấy rất phù hợp với logic.)
Không đáo lí (cụm từ): trái lẽ, vô lý.
- Hành động đó thật không đáo lí. (Hành động đó thật vô lý.)
Từ đồng nghĩa
- Phải lẽ: hợp với lẽ thường, đúng đắn.
- Hợp tình hợp lý: vừa có tình vừa có lý.
- Sắc sảo: tinh tế, khéo léo trong suy nghĩ và hành động.
Thành ngữ liên quan
- Đáo lí đáo tình: vừa hợp lý vừa hợp tình, thường dùng để khen ngợi cách ứng xử hoàn hảo.
- Anh ấy giải quyết vụ việc đáo lí đáo tình, ai cũng hài lòng. (Anh ấy giải quyết vụ việc vừa hợp lý vừa hợp tình, ai cũng hài lòng.)